جغرافیای انسانی استان گلستان

4 آداب و رسوم

استان گلستان با داشتن تاریخ کهن 5000 ساله و سکونت اقوام مختلفی چون: فارس، ترکمن، ارامنه، کرد، بلوچ ، عرب، و ... از تنوع قومی و فرهنگی خاصی برخوردار است؛ به گونه ای که می شود چنین پنداشت که استان گلستان خود ایرانی کوچک است. این اقوام با اینکه هریک، فرهنگی ویژه به خود را دارا هستند، سالیان سال است که به صورت مسالمت آمیز در کنار هم زیسته اند.اینک به آداب و رسومی که برخی از آنها مشترک بین این اقوام و برخی هم ویژه گروهی از آنها است، می پردازیم:

 عید باستانی نوروز: این عید یکی از اعیاد باستانی و برجسته ایرانیان است که از گذشته ای دور تا به اکنون با مراسمی خاص برگزار شده است. در استان گلستان نیز از اوایل اسفند، در برخی از نواحی، گروه دو نفره نوروز خوانان اشعاری را که به مناسبت فرا رسیدن عید نوروز سروده شده، می خوانند و از صاحبان منازل مژدگانی می گیرند. مردم مژدگانی دادن را شگون دانسته و مقدم آنها را به عنوان پیام اوران بهار گرامی می دارند. در آخرین چهارشنبه هر سال هم با شادی به استقبال نوروز رفته و با روشن کردن آتش در چند نقطه و پریدن از روی آن جشن می گیرند؛ همه گلستانی ها با هر قومیتی که دارند با پوشیدن لباس های نو و پهن کردن سفره هفت سین در تعطیلات نوروز به دیدار یکدیگر می روند. در روز سیزدهم نیز آنها به دامن طبیعت رفته و نحسی سیزده را با سیر در طبیعت از بین می برند.

عید قربان: این عید عیدی بزرگ برای مسلمانان است. در این عید ترکمن ها خانه های خود را آراسته و تزیین می نمایند؛ بهترین لباس های خود را پوشیده و شیرینی های گوناگونی را فراهم می اورند و چشم به راه مهمان می نشینند. این رسم، به مانند عید نوروز باستانی ایرانیان است. در گذشته، ترکمن ها تنها خوراک های گوناگونی را از گوشت پخته و آنها را برای همسایگانشان می فرستادند و سال خوب و پربرکتی را برای آنان آرزو می کردند؛ همچنین در عید قربان پسران و دختران بیشتر از معمول به بازی می پردازند. از جمله اینکه تعدادی پسر و دختر در جای گرد هم می آیند و با چند چوب و ریسمان تابی را که در اصطلاح محلی به آن سنجق می گویند، درست کرده و تاب می خورند. مردم توانگر فارس زبان استان گلستان قربانی کرده و این روز را جشن می گیرند

ماه مبارک رمضان و عید فطر: ترکمن ها چند روز پیش از فرا رسیدن این ماه، گوسفند می کشند و همسایگان و خویشاوندان را برای تناول ان فرا می خوانند.

جشن شصت و سه سالگی: در بین مردم ترکمن مرسوم است که هریک از مردان که به سن شصت و سه سالگی می رسد، به پاس بزرگداشت شصت و سه سال زندگی حضرت محمد (ص) جشنی را به پا میدارد. این جشن که به زبان ترکمنی آق قویون ( گوسفند سفید) می گویند با توجه به وضع مالی شخص برگزار کننده ممکن است مفصل یا مختصر باشد. حداقل این که باید با غذای مختصری، آب گوشت، از مدعوین پذیرایی شود و اگر هم صاحب جشن توانایی مالی داشت یک یا دو بره و گوسفند سفید یا بز را ذبح کرده و در میان خانواده ها تقسیم می کند و گاه ممکن است مراسم کشتی و مسابقه اسب سواری هم ترتیب دهند. در مراسم کشتی گیری، روستاییان دوردست نیز شرکت می کنند. به برندگان این مسابقات، از طرف صاحب جشن یا خویشاوندان نزدیک او، پول نقد یا پارچه و پیراهن به عنوان جایزه می دهند. ناگفته نماند که ترکمن ها در سفید بودن بز یا گوسفندانی که برای این جشن قربانی می شوند اصرار نمی ورزند.

رقص خنجر: در این رقص که با حرکات متهورانه ای همراه است، ابتدا جوانان ترکمنی لباس های سنتی خود را پوشیده؛ به دور هم حلقه زده و دست به گردن یکدیگر می اندازند. بعد شمشیردار در میان قرار گرفته و ذکر خوانده می شود. تعداد خاصی در عدد ذکر خوانان مطرح نبوده و گاه شش و گاه هشت نفر یا بیشتر در میان می آیند و به ذکر خوانی می پردازند.

3.5 غذاها و شیرینی های سنتی استان گلستان

نام این غذاها و شیرینی ها و شهرهایی که به آن منسوبند، عبارتند از:

آلبالو پلو( کردکوی)؛ چکدرمه( بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق قلا و کلاله)؛ چلو خورش کدو( کردکوی)؛ مرغ پلو، سبزی پلو با گوشت، شامی،عدس پلو با مرغ، کاچی، ماست مرغانه که نوعی پیش غذاست، ساق عروس و شیرینی عسلی، شیرینی گردویی، شیرینی گردویی روسی، حلوای زنجبیلی، حلوای گردویی(گرگان)؛ پیشمه(گنبد) و پادرازی.

 

 

 

  
نویسنده : مینا ; ساعت ۱٢:٢۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٦ تیر ،۱۳۸٧

جغرافیای انسانی استان گلستان

3. جغرافیای انسانی استان

3.1 مذهب

به روایت تاریخ اسلام در اوایل قرن دوم هجری جایگزین دین مزدیسنادر طبرستان شده است. اکنون بیشتر ساکنان منطقه شیعه مذهب اند ولی در ناحیه ترکمن نشین گنبد و گرگان که در مجاورت با نواحی ترکمن نشین آسیای مینه قرار دارد اکثر اهالی سنتی حنفی هستند.

3.2 زبان

در استان گلستان اغلب گرگانی ها به زبان فارسی روان سخن می گویند هرچند که در گذشته آنان زبان مخصوص به خود داشتند اما به مرور زمان این زبان به فراموشی سپرده شد البته در قدیم دشت گرگان سرزمین مستقلی به شمار می رفته ولی چون بین دو منطقه مازندران و خراسان واقع شده بود فرهنگ و زبانش از آنها تاثیراتی هم گرفته است. در بین ترکمنان هم زبان ترکمنی رایج است.

3.3 عشایر

عشایر گلستانی را به طور عمده می توان در دو نوع عشایر کوچنده( اکراد شمال خراسان) و عشایر نیمه کوچنده( ترکمن ها) دسته بندی کرد. قلمرو زیستس این عشایر حدود 3500 هزار کیلومتر مربع از مراتع بخش های داشلی برون و مراوه تپه از شهرستان های گنبد و مینودشت را در بر می گیرد.

عشایر کوچنده: عشایر کرد شمال خراسان به عنوان عشایر کوچنده استان به شمار می روند. آنها از بقایای ایل بزرگ زغفرانلو هستند که در زمان شاه عباس صفوی در سال 1000 ه.ق. از غرب ایران به مناطق شمال خراسان کوچانده شده اند. عشایر کرد شمال خراسان عمدتا از شهرستان های بجنورد شیروان  قوچان و اسفراین هستند که همه ساله مدت شش ماه از سال را در مناطق قشلاقی این استان به سر می برند. آنها در زمان کوچ از سه راه ایلواه عشایر شلمی و فازانقابه و خشتلی وارد استان گلستان می شوند. امروزه نیز عشایر کوچنده کرد دارای ایل به معنای واقعی نبوده بلکه به صورت طوایف مستقلی در آمده اند. در آخرین سرشماری عشایر کوچنده در سال 1366 تعداد هیجده طایفه مستقل با 1601 خانواده و 10306 نفر جمعیت در مناطق قشلاقی استان سرشماری گردیده اند. از مهمترین و پرجمعیت ترین طوایف می توان از طوایف: قهرمانلو و بریمانلو و ملیانلو . قلیانلو. باچکانلو. بپچرانلو. طایلو و سیمکانلو ... نام برد.

عشایر نیمه کوچنده: دسته دیگر از عشایر استان عشایر ترکمن هستند که به صورت استانی کوچ کرده و جزو عشایر نیمه کوچنده به شمار می روند. ترکمن ها از دیرباز مردمانی کوچ نشین بوده اند که بخش عمده ای از جمعیت آنها در طی زمان و بر اثر جریانات مختلف تاریخی و فشار حکومت های گذشته به تدریج اسکان یافته اند.با این وجود امروزه شمار قابل توجهی از آنها در بخش شرقی استان به رمه گردانی و کوچ روی می پردازند. عشایر درون کوچ از طوایف و تیره های دو ایل یموت و کوکلانند. هرچند که در آخرین سرشماری عشایر کوچنده ترکمن به عنوان عشایر لحاظ نگردیده اند ولی در حال حاضر اداره کل امور عشایر استان تعداد 1200 خانوار از این عشایر را با جمعیتی بالغ بر 11000 نفر و در قالب چهار شرکت تعاونی عشایری تحت پوشش خدمات رسانی خود قرار داده است.

  
نویسنده : مینا ; ساعت ۱:۳٥ ‎ق.ظ روز شنبه ۱۸ خرداد ،۱۳۸٧